LÜGAT OLARAK:İki şey arasından seçmek,seçmek,bir şeyi diğerlerine tercih
etmek,bir şeyi seçmek,hayır ve iyilik istemek,istihare bir şey hakkında hayır
talep etmek.
Istılah Manası: Bir işin hayırlı
olup-olmayacağı niyetiyle abdest alıp,iki rek’at namaz kılıp,dua edip,ruya
görmek üzere uykuya yatmaktır.
İstihare: "hayr" ve "hıyare"
aslından gelmektedir. Istılah olarak; İki şeyden birine muhtaç olanın hayırlı
olanı istemesidir. (Kütüb'i - s Sitte cilt 9 s.388)
İstihare namazı ; hakkında bir şeyin hayırlı
olup-olmadığına dair Allah(cc)
tarafından manevi bir işarete nail olmak isteyen kimse,yatacağı zaman iki
rekat namaz kılar,ilk rek’atında “kafirun”ikinci rek’atında
“ihlas”suresini okur,nihayetinde de istihare duasını okur.Abdestli olup,kıbleye
dönerek yatar.Rüyada beyaz-yeşil görülmesi hayra;siyah kırmızı görülmesi
şerre delalet eder.Böyle yedi defa,yedi gece yapılması ve kalbe ilk gelene
bakılması da hadisi şeriflerde buyrulmuştur. (B.İslam İlmihali Ö.Nasuhi
Bilmen)
İstihare hakkında bir kaç hadis:
·
“Allaha istihare, kişinin saadet vesilelerinden biridir.”
·
“İstihare eden zarara düşmez.”
·
“Allah’ım bana hayır ver ve benim için hayırlı olanı seç.(Rasulullah
bir iş yapacağı zaman böyle dua ederdi)*
CABİR (RA)
ANLATIYOR:
Rasulullah (sav) bize
kur’andan bir sure öğretir gibi her işte istiharede bulunmamızı öğretirdi.Derdi
ki:
“Biriniz bir işi
yapmaya arzu duyduğu zaman, farzlar dışında iki rek’at namaz kılsın,
sonra şu dua yı okusun:
Allah’ım senden hayır
taleb ediyorum, zira sen bilirsin.Senden hayır yapmaya kudret talep ediyorum,
zira sen vermeye kadirsin.Rabbim yüce fazlını istiyorum.Sen her şeye
kadirsin, ben acizim.Sen bilirsin, ben cahilim.Sen gayblarıda bilirsin.
Allah’ım Eğer bu işin
hakkımda, dinimde, yaşayışımda, işimin sonucunda hayırlı olduğunu
bilirsen ki –bilirsin- Onu bana taktir edip, yapmamı kolay kıl.Sonrada hakkımda
bereketli kıl.Eğer bu işim hakkımda,dinimde , yaşayışımda, işimin
sonucunda şer olduğunu bilirsen ki-bilirsin- Onu benden, beni de ondan uzak
tut.Benim için hayır nerede ise onu taktir et.Sonrada bana onu sevdir.”
HADİSİN GENEL ANLAMINDAN ÇIKARILANLAR
·
Bu hadis Rasulullah’ın günlük hayatta istihareye nekadar önem verdiğini
gösteriyor. Öyle ki kur’andan sure öğrettiği ciddiyette istihareyi öğretmekte,
her işte büyük-küçük, basit-mühim,yolculuk, evlilik, ticaret vs. gibi her
çeşit işte istihareye başvurulmasını tavsiye etmektedir.
·
Burada “kur’andan bir sure öğretir gibi” tabirinden her ikisinin
de vahiy yoluyla bilinmesi yönünden aralarındaki benzerlik mevzubahis
olabilir denmiştir.
·
Hadiste geçen “her işte” tabirinden mübah olan işleri anlamamız
gerekiyor elbette.Çünkü farz, vacip,haram,helal gibi şüphe götürmeyen
konularda kararsızlık söz konusu değildir.
·
Bazı alimler, istihare namazını akşam ve sabah namazının sünnetleriyle
kıyaslayarak, birinci rek’atta “kafirun” ikinci rek’atta “ihlas”
surelerinin okunmasını uygun görmüşlerdir.hatta İmam Nevevi “müstehap”
demiştir.Ancak el-Iraki; “Bu meseleye temas eden hadislerin hiç birinde
istihare namazında hangi surelerin okunacağı konusunda her hangi bir kayda
raslanmamıştır”demiştir.
·
Yapılacak işler konusunda istenilen işareti alamayan kimsenin, aynı iş
için istihare namazını 7 kez tekrarlaması gerektiği bilgiside kaynaklarda
yer almaktadır.Şöyle ki: “ Bir iş için istihare edince 7 kez tekrarla,
sonra kalbine ilk gelen hususa dikkat et, zira hayır ondadır.”
·
“Farzlar dışında” tabirinden, farz namazların arkasından,
istihare duasının okunmasıyla istihare sünnetinin yerine gelemeyeceği anlaşılıyor.Dolayısıyla
Bu iki rek’atlık namaz tek başına-müstakil bir namazdır.
İSTİHARENİN HİKMETİ
Falcılığın;
tarihin her devrinde ve her millette, geleceğe ait verilecek kararlarda ve
tercih yapılması gereken durumlarda, revaç bulduğu ma'lumdur.
Vaktiyle Araplar arasında "EZLAM" denilen bir çeşit fal revaç
bulmuştu. Arapların ezlamı 3 oktan ibaretti. Bu okların birisinde "Rabbim
bana emretti" diğerinde "Rabbim beni nehyetti" üçüncü okta
da "gaflet" yazılı idi. Bu "ezlam" denilen falcılık,
cahiliyet devrinde yolculuk, nikah, bey'ü Şir'a gibi konularda başvurulurdu.
Bu olaya Kur'an dilinde bu olaya "İstiskam'i-ezlam" denilmektedir.
İşte İslam dini cahiliyet hurafeleriyle mücadele ettiği gibi bu çeşit
adetlerle de mücadele etmiştir. Nitekim Kur' an-ı Kerim' de "ezlam"
içkiye, kumara, denk tutulmuş ve şeytanın işlerine benzetilmiştir. Şöyle
ki;
"
Ey İman Edenler! İçki, kumar, dikili taşlar ve fal okları (ezlam) pistir,
şeytanın işindendir. Ondan sakının ki kurtuluşa eresiniz."(Maide 90)
Sonuş
olarak; insanlığı hurafelerden men eden İslam dini, alternatif olarak ise
hayr ve saadeti, rıza ve inayetin Canab-ı Hak' tan istenilmesini göstermiş
ve bu suretle "İSTİHARE" yi meşru saymıştır.
Çıkarılabilecek
Fıkhi Hükümler
1-
Cabir hadisinden haraketle, sahibi tarafından, iyiliği -hayırlılığı- veya
fenalığı -şerliliği- kestirilemeyen "tüm çalışmalara rağmen"
bir iş hakkında o kimse ilk önce iki rek'at namaz kılar, isithare duasını
okur daha sonra kalbine gelen ilk hususa dikkat eder.
NOT:
"Ruyada yeşil-beyaz görülmesi iyiliğe,doğruluğa delalet eder, siyah-kırmızı
görülmesi yapılacak işin kötü, yanlış olduğuna delalet eder" hükmü
hakkında her hangi bir kaynak niteliği taşıyan bilgi yoktur. Bu hüküm
Sadece Ö.Nasuhi Bilmen' in B.İslam İlmihali' nde yer almaktadır, ancak
kaynak belirtilmemiştir.
2-
İstihare namazının, hadiste belirli bir vakti bildirilmediğinden kerahet
vakitleri dışında istenilen bir vakitte kılınabilir.
3-
Hadiste kullanılan "ben bilmem, sen bilirsin, senin bilmeye gücün
yeter" ifadeleri kulun acizliğini ve yapacağı işlerde Rabb'ine başvurması
gerektiğine işaret etmektedir. İnsanın bilmesinin, mantığını
kullanabilmesinin Rabbi' nin lütfu ile mümkün olduğunun hatırlatılmasıdır.
4-
Yine bu hadiste müslümanın bütün işlerinde Rabb'iyle bağlantısını
kesmemesi vurgulanmaktadır.
5-
İstiharenin sonunda kalp tatmin olmaz ise istihare namazı ve duası 7 kez
tekrarlanabilmektedir. Ayrıca İmam Nevevi 3 defa tekrarlanabilir demiştir.
Aliyyü'l Kari ise; İstihareden sonra gönülde bir rahatlama, bir işaret
belirmez ise belirmesi için belli bir zaman geçmelidir. Bu zaman zarfında böyle
bir ruhi temayül uyanmaz ise zahir olan bu inşirah uyanana kadar istiharenin
tekrarlanması gerekir. İş acele olurda tekrara tahammül bulunmaz ise şöyle
dua edilmelidir:
"
Ya RAb! bana hayır ver, benim için hayırlı olanı seç ve mevcudat arsından
hayrı tespit benim için seç veya Ya Rab bana hayır ver, benim için hayrı
seç ve tercih eyle. Allah'ım beni kendi seçimime bırakma" (Mirkat: c.2
s.187)
6-
İstihare namazının birinci rek'atında "kafirun suresi" ikinci rek'atında da "ihlas suresi" okunmalıdır. Bunun sebebi ise
" İbn. Ömer (r.a) in " Rasulullah'ı bir ay gözledim. Sabah namazının
sünnetinde "Kul ya eyyühel kafirun" ve "kul hüva' llahu ehad"
surelerini okurlardı" hadisidir.
7-
Hadiste "İki rek'at namaz kılsın" denmesi istihare için kılınacak
namazın en az iki rek'at olduğunu gösterir. Ancak iki veya daha fazla kılınabilir.
Şöyle ki; "Dua' dan sonra Allah tealanın senin için mukadder kıldığı
kadar namaz kıl" buyurulmuştur.
İSTİHARERNİN PSİKOLOJİK BOYUTU
Hazırlanmaktadır.....
Kasım
1999 Mustafa
ERDAL
S.Ü.İlahiyat Fakültesi 3/B Eski Lisans
